What is KYC fraud: सायबर फसवणूक कशी होते? त्यापासून कसे वाचावे; स्वतःला सुरक्षित ठेवण्यासाठी टिप्स इथे पहा!

What is KYC fraud: KYC म्हणजे “Know Your Customer” किंवा “आपला ग्राहक ओळखा.” ही बँका, वित्तीय संस्था तसेच इतर आर्थिक सेवा प्रदात्यांकडून त्यांच्या ग्राहकांची ओळख पडताळण्यासाठी राबवली जाणारी एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. या प्रक्रियेचा उद्देश म्हणजे फसवणूक, मनी लॉन्ड्रिंगसारख्या बेकायदेशीर गोष्टींना आळा घालणे आणि ग्राहकांची ओळख पुन्हा एकदा अपडेट करणे होय.

KYC अपडेट प्रक्रियेत आधार कार्ड, आपला पत्ता पुरावा, पॅन कार्ड, बँक तपशील अशा वैयक्तिक माहितीचा समावेश होतो. ही प्रक्रिया आर्थिक व्यवहारांमध्ये पारदर्शकता आणि सुरक्षितता प्रदान करते. मात्र, सायबर गुन्हेगार या प्रक्रियेचा गैरफायदा घेऊन फसवणुकीच्या घटना घडवतात आणि यामुळे KYC फ्रॉडचा धोका निर्माण होतो.

KYC फ्रॉड म्हणजे काय?

KYC फ्रॉड म्हणजे ग्राहकांची गोपनीय वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती चोरी करून त्यांची फसवणूक करण्याची एक पद्धत आहे. सायबर गुन्हेगार स्वतःला बँकेचे किंवा आर्थिक संस्थांचे प्रतिनिधी म्हणून दाखवून ग्राहकांची ओळख, आर्थिक तपशील किंवा लॉगिन क्रेडेन्शियल्स मिळवतात आणि त्यांच्या खात्यावरील आर्थिक व्यवहारात अफरातफर करतात.

या प्रकारच्या फसवणुकीतून ओळखचोरी (Identity Theft), बेकायदेशीर आर्थिक व्यवहार किंवा बनावट खाती उघडण्यासारख्या गुन्ह्यांचा आधार घेतला जातो. हे घोटाळे प्रामुख्याने बनावट कॉल्स, ईमेल्स, किंवा फसव्या वेबसाईट यांचा वापर करून राबवले जातात.

KYC फ्रॉड कसा होतो?

KYC फ्रॉड विविध पद्धतीने घडतो. खालील प्रकार या फसवणुकीत आढळतात: What is KYC fraud

1. फिशिंग कॉल्स किंवा एसएमएस: सायबर गुन्हेगार स्वतःला बँक प्रतिनिधी असल्याचे भासवून ग्राहकांना त्यांच्या मोबाईलद्वारे संपर्क साधतात आणि आधार, पॅन कार्ड, किंवा OTP यांसारखी माहिती मागवतात. यासाठी ते “तुमचे खाते बंद होईल” किंवा “तुमची सेवा थांबेल” अशी बनावट माहिती सांगून तातडीची परिस्थिती निर्माण करतात.
2. इंपर्सोनेशन (सोंग घेणे): चोरी केलेली किंवा बनावट ओळखपत्रे वापरून खोटी खाती उघडली जातात. डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर ही पद्धत मोठ्या प्रमाणावर पाहायला मिळते.
3. ईमेल स्पूफिंग: फसवणूक करणारे गुन्हेगार बँकेच्या नावाने बनावट ईमेल पाठवतात, ज्यात “तुमचे KYC अपडेट करा” असे लिहिलेले असते. ग्राहक यावर विश्वास ठेवून आपली माहिती खोट्या वेबसाइटवर टाकतात, ज्याचा गुन्हेगार गैरवापर करतात.
4. बनावट वेबसाइट्स: सायबर गुन्हेगार खोट्या वेबसाइट्स तयार करतात, ज्या अधिकृत वेबसाइटसारख्या दिसतात. येथे ग्राहकांना KYC अपडेटच्या नावाने गोपनीय कागदपत्रे अपलोड करण्यास सांगितले जाते.
5. बनावट मोबाइल ॲप्स: सायबर गुन्हेगार फसवे ॲप्स बनवून, जे बँका किंवा वित्तीय संस्थांच्या ॲप्ससारखे दिसतात, याद्वारे ग्राहकांची KYC माहिती चोरली जाते आणि ही माहिती आर्थिक फसवणूक घडवण्यासाठी वापरली जाते.

KYC फ्रॉड टाळण्यासाठी काय करावे? (Do’s) / What is KYC fraud

1. स्रोताची पडताळणी करा: जर कोणीतरी KYC अपडेटसाठी संपर्क साधत असेल, तर त्यांचे नाव आणि ओळख नक्की तपासा. आपल्या ग्राहकांकडू बँका किंवा वित्तीय संस्था कधीही फोन, ईमेल किंवा SMS द्वारे वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती मागत नाहीत हे लक्षात ठेवा.
2. फक्त अधिकृत चॅनेल वापरा: आपली KYC माहिती केवळ अधिकृत संकेतस्थळावर किंवा अधिकृत केंद्रांवरच सादर करा.
3. सुरक्षित वेबसाइट्स वापरा: ज्या संकेतस्थळाचा URL “https://” ने सुरू होतो आणि त्याच्या जवळ लॉकचा चिन्ह असतो अशाच वेबसाइट्स वापरा.
4. सायबर सुरक्षा उपायांचा अवलंब करा: तुमच्या डिव्हाइसवर अँटीव्हायरस आणि फायरवॉल सक्षम करा. तसेच, नियमितपणे सॉफ्टवेअर अपडेट्स करा.

KYC फ्रॉड टाळण्यासाठी काय करू नये? (Don’ts) / What is KYC fraud

1. अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका: ईमेल किंवा SMS मधून आलेल्या अनोळखी लिंकवर क्लिक करणे टाळा.
2. OTP किंवा वैयक्तिक माहिती शेअर करू नका: कोणत्याही परिस्थितीत तुमचा OTP, आधार क्रमांक किंवा पॅन क्रमांक शेअर करू नका.
3. बनावट ॲप्स डाउनलोड करू नका: केवळ अधिकृत ॲप्स स्टोअरमधूनच ॲप्स डाउनलोड करा.
4. वैयक्तिक माहिती सार्वजनिक करू नका: तुमची आर्थिक माहिती किंवा ओळख तपशील सोशल मीडिया किंवा सार्वजनिक मंचांवर शेअर करू नका.

KYC फ्रॉडच्या घटना आणि सतर्कतेचे महत्त्व

सध्याच्या काळात सायबर फसवणुकीच्या घटनांमध्ये दरवर्षी मोठी वाढ होत आहे. राष्ट्रीय सायबर क्राइम पोर्टल यासारख्या प्लॅटफॉर्मवर अशा घटना नोंदवल्या जात आहेत. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) ग्राहकांना यासंबंधी वारंवार सतर्क राहण्याचे निर्देश दिले आहेत.

What is KYC fraud महत्त्वाची लिंक्स: राष्ट्रीय सायबर क्राइम पोर्टल, RBI ग्राहक सुरक्षा मार्गदर्शक

निष्कर्ष: What is KYC fraud

KYC प्रक्रिया ही तुमच्या आर्थिक व्यवहारांसाठी सुरक्षा कवच आहे. परंतु, सायबर गुन्हेगारांकडून फसवणुकीचा धोका नेहमीच असतो. योग्य माहिती आणि सतर्कतेच्या मदतीने या फसवणुकीपासून स्वतःचे संरक्षण करा. अधिकृत चॅनेलद्वारेच व्यवहार करा आणि तुमची वैयक्तिक माहिती सुरक्षित ठेवा.