Drone land survey: शेतजमिनीत मातीचे अनेक प्रकार असतात – काळी माती, लाल माती, रेतीयुक्त माती आणि गाळमिश्रित माती. या प्रत्येक मातीच्या प्रकारात पोषणद्रव्यांचे प्रमाण वेगळे असते आणि त्यानुसार पीक पद्धती निवडावी लागते. मातीची सुपीकता, निचरा, सेंद्रिय घटक, पीएच मूल्य इत्यादी घटक शेतीतील यश ठरवतात.
माती परीक्षण करून अन्नद्रव्यांचा आढावा घेतल्यावर कोणती खतं किती प्रमाणात द्यावीत याचे नियोजन करता येते. ही माहिती शेतकऱ्यांना उत्पन्न वाढवण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते. त्यामुळे जमिनीचे परीक्षण हे एकप्रकारे शेतीसाठी वैद्यकीय तपासणीसारखेच मानले जाते.
आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे जमिनीचे सर्वेक्षण सोपे
पूर्वी जमिनीचे सर्वेक्षण मोजणीदांड्यांनी किंवा मानवी नजरेच्या अंदाजावर आधारित असायचे, मात्र आता परिस्थिती बदलली आहे. आधुनिक तंत्रज्ञान जसे की उपग्रह आधारित सर्वेक्षण (Satellite Mapping), ड्रोन सर्वेक्षण (Drone Survey) व भूजल सर्वेक्षणासाठी इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा वापर शेतकऱ्यांकरिता मोठी मदत बनली आहे.
महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल विभागातर्फे उपग्रह आधारित सर्वेक्षण Drone land survey केले जाते. त्यातून जमिनीचा उतार, नैसर्गिक झाडे, झुडपे, नाले, नदी, विहिरी याबाबत अचूक माहिती मिळते. यामध्ये त्रुटी कमी असल्यामुळे नियोजन अधिक प्रभावी बनते.
ड्रोन सर्वेक्षणाची उपयुक्तता
ड्रोनच्या सहाय्याने Drone land survey केलेले सर्वेक्षण हे अत्यंत अचूक आणि जलद असते. छोट्या व मध्यम शेतजमिनींसाठी ड्रोन सर्वेक्षण हा एक उपयुक्त पर्याय आहे. यातून जमिनीचा थ्री-डी नकाशा तयार केला जातो. यातून शेतातील उंच-सखल भाग स्पष्टपणे समजतो. ड्रोन कॅमेऱ्याद्वारे शेतातील झाडे, पाणी साठे, निचरा व पाण्याचा प्रवाह अचूकपणे दिसतो.
यामुळे योग्य पद्धतीने पाणी व्यवस्थापन करता येते. काही खाजगी कंपन्या शेतकऱ्यांसाठी ड्रोन सेवा सुलभ दरात देत आहेत. त्यामुळे कमी खर्चात अधिक माहिती मिळवता येते.
भूजल सर्वेक्षण आणि सिंचन नियोजन
शेतीसाठी पाण्याचे नियोजन सर्वात महत्त्वाचे असते. भूजल सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूजलाची पातळी, उपलब्धता आणि त्याचा पुनर्भरण दर याची माहिती मिळते. इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांद्वारे जमिनीखालील जलस्त्रोत शोधणे शक्य झाले आहे. याचा उपयोग करून शेतकरी योग्य विहीर खोदू शकतो, तसेच जलसिंचनासाठी ड्रीप इरिगेशन किंवा स्प्रिंकलरचा वापर करता येतो.
पाण्याची योग्य दिशा, झिरपण्याची गती व निचऱ्याची व्यवस्था यामुळे शेतात अतिरिक्त पाणी साचत नाही. अशा सर्वेक्षणातून नाल्याची दिशा ठरवून जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवता येते.
जमीन समतल करण्याचे फायदे
जमिनीचा उंचसखलपणा ओळखून ती समतल केल्यास पाण्याचे व्यवस्थापन सोपे होते. पाण्याचा अपव्यय थांबतो, निचरा सुरळीत होतो आणि खते तसेच बियाण्यांचे वितरण समान होते. यामुळे पीक उत्पादनात सातत्य येते. अलीकडे स्वयंचलित यंत्रांद्वारे समतल जमीन तयार करण्याची सुविधा उपलब्ध झाली आहे. या यंत्रांना ड्रोन सर्वेक्षणातून मिळालेली माहिती थेट दिली जाऊ शकते.
अशा Drone land survey यंत्रांच्या मदतीने अगदी अचूक मापनानुसार जमीन समतल केली जाते. यामुळे शेतातील सिंचन रचना मजबूत होते आणि अवर्षणग्रस्त भागात पाणी जास्त काळ टिकते. Drone land survey
निचऱ्याच्या अडचणी सोडवण्याची प्रणाली
बऱ्याच वेळा शेतीत पाणी साचून राहते आणि पिके खराब होतात. अशावेळी जमिनीतील निचरा व्यवस्था चांगली असणे आवश्यक असते. ड्रेनेज सिस्टीम तयार करून जमिनीतील पाणी बाहेर काढता येते. जमिनीत खारवटपणा किंवा दलदलीचा प्रभाव असल्यास, अशा जागेची ओळख करून योग्य उपाययोजना करता येते.
ड्रेनेज प्रणालीमुळे पीक मुळे सडत नाहीत आणि मातीतील पोषणद्रव्ये नष्ट होत नाहीत. यामुळे जमिनीची उत्पादकता वाढते. ही सिस्टीम खास करून ऊस, भात किंवा पाणीप्रेमी पिकांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते.
शासकीय व खाजगी सल्ला केंद्रांचे मार्गदर्शन
शासकीय अधिकाऱ्यांच्या मदतीने गाव पातळीवर शेती नियोजन करता येते. कृषी विस्तार अधिकारी, मंडळ कृषी अधिकारी आणि तहसीलदार कार्यालयात यासंबंधी मार्गदर्शन मिळते. बियाणे, खते आणि सिंचनासाठी शेतकरी योजनांचा लाभ घेऊ शकतात. शिवाय आता अनेक खाजगी कंपन्या इंटरनेट व मोबाईल ॲपद्वारे शेतीविषयक सल्ला देत आहेत. “Kisan Suvidha App”, “Agri App”, “BharatAgri” यांसारखी अॅप्स शेतकऱ्यांना नकाशे, हवामान माहिती, सल्ला व कर्ज यासंदर्भात मार्गदर्शन करतात. त्यामुळे शेतकरी अधिक तांत्रिक व माहितीपूर्ण निर्णय घेऊ शकतो.
आधुनिक सर्वेक्षणाचा शेती उत्पादनावर परिणाम
जमिनीच्या सखोल सर्वेक्षणामुळे शेतीतील निर्णय अचूक घेतले जातात. कोणत्या भागात कोणते पीक घेणे फायदेशीर ठरेल, कोणती सिंचन प्रणाली वापरावी, पाण्याची किती आवश्यकता आहे – याचा अचूक अंदाज येतो. कोरडवाहू शेतीतही सुधारणा होते. जमिनीतील पोषणद्रव्ये टिकवून ठेवण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ होते. शेतीतील उत्पादन वाढीसाठी बियाण्यांची गुणवत्ता व योग्य प्रमाणात वापर करणे शक्य होते. त्यामुळे नफा वाढतो आणि शेतकरी अधिक आत्मनिर्भर होतो.
Drone land survey
शेतीतील यशाचे मुळ आपल्या जमिनीतच आहे. जमिनीचे सर्वेक्षण हे केवळ सीमारेषा मोजण्यापुरते मर्यादित नाही. तिचा उंचसखलपणा, पाण्याची दिशा, मातीचे आरोग्य, जलस्त्रोत व निचऱ्याची माहिती मिळवून शेतीची एकत्रित योजना तयार करता येते. ड्रोन व उपग्रह तंत्रज्ञानामुळे हे सर्वेक्षण आता अधिक सुलभ, अचूक व खर्चिक न होता करता येते. शासन आणि खाजगी कंपन्यांच्या सहकार्याने शेतकरी वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून शेती करू शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतीच्या भविष्यासाठी जमीन सर्वेक्षणाची जबाबदारी स्वीकारावी.
Drone land survey Link: महाराष्ट्र महसूल विभाग अधिकृत संकेतस्थळ
Table of Contents