PMSBY full form: आपल्या कुटुंबातील कमावत्या व्यक्तीचा अपघाती मृत्यू झाल्यास किंवा गंभीर अपंगत्व आल्यास संपूर्ण कुटुंब आर्थिक अडचणीत सापडू शकते. अशा परिस्थितीत आर्थिक आधार मिळावा, यासाठी केंद्र सरकारने अत्यंत कमी प्रीमियममध्ये अपघाती विमा संरक्षण देणारी एक महत्त्वाची योजना सुरू केली आहे.
या योजनेचे नाव आहे प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना. विशेष म्हणजे, या योजनेचा वार्षिक प्रीमियम केवळ 20 रुपये असून अपघाती मृत्यू किंवा कायमस्वरूपी पूर्ण अपंगत्व आल्यास 2 लाख रुपयांपर्यंत विमा संरक्षण मिळते. तसेच कायमस्वरूपी अंशतः अपंगत्व आल्यास 1 लाख रुपयांचे संरक्षण मिळते.
मात्र, अनेकांना PMSBY Full Form काय आहे? या योजनेसाठी कोण पात्र आहे? अर्ज कुठे करायचा? विम्याचे पैसे कसे मिळतात? आणि अपघात झाल्यास क्लेम कसा करायचा? याबाबत पुरेशी माहिती नसते. चला तर मग या योजनेची पात्रता, फायदे, प्रीमियम, अर्ज प्रक्रिया आणि क्लेमची संपूर्ण माहिती जाणून घेऊया.
PMSBY चा फुल फॉर्म काय आहे?
PMSBY चा इंग्रजीतील पूर्ण अर्थ Pradhan Mantri Suraksha Bima Yojana असा आहे. मराठीत याला प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना असे म्हणतात.
ही केंद्र सरकारची अपघाती विमा योजना असून 9 मे 2015 रोजी सुरू करण्यात आली. अपघातामुळे होणारा मृत्यू किंवा कायमस्वरूपी अपंगत्व यापासून आर्थिक संरक्षण देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
PMSBY: Pradhan Mantri Suraksha Bima Yojana, प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना
₹20, वार्षिक प्रीमियम
₹2 लाख, अपघाती मृत्यू / पूर्ण अपंगत्व
₹1 लाख, कायमस्वरूपी अंशतः अपंगत्व
18–70, पात्र वयोगट
प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजनेत किती विमा संरक्षण मिळते?
या योजनेअंतर्गत अपघातामुळे मृत्यू किंवा अपंगत्व आल्यास ठरावीक रक्कम विमा लाभ म्हणून दिली जाते. मात्र, अपंगत्वाच्या स्वरूपानुसार मिळणारी विमा रक्कम वेगवेगळी असते.
| अपघातामुळे होणारे नुकसान | विमा संरक्षण |
| अपघाती मृत्यू | ₹2 लाख |
| दोन्ही डोळ्यांची पूर्ण व कायमस्वरूपी दृष्टी जाणे | ₹2 लाख |
| दोन्ही हात किंवा दोन्ही पाय वापरण्याची क्षमता कायमस्वरूपी जाणे | ₹2 लाख |
| एका डोळ्याची दृष्टी आणि एका हाताचा किंवा पायाचा वापर कायमस्वरूपी जाणे | ₹2 लाख |
| एका डोळ्याची पूर्ण दृष्टी जाणे | ₹1 लाख |
| एका हाताचा किंवा एका पायाचा वापर कायमस्वरूपी जाणे | ₹1 लाख |
महत्त्वाचे: ही योजना अपघाती विमा संरक्षण देते. अपघातामुळे रुग्णालयात दाखल झाल्यास उपचारांचा खर्च किंवा हॉस्पिटलायझेशनचा खर्च या योजनेतून मिळत नाही.
PMSBY योजनेसाठी पात्रता काय आहे?
प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काही महत्त्वाच्या अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
- अर्जदाराचे वय 18 ते 70 वर्षे असावे.
- अर्जदाराचे सहभागी बँकेत किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये बचत खाते असावे.
- योजनेत सहभागी होण्यासाठी संबंधित व्यक्तीची संमती आवश्यक आहे.
- वार्षिक प्रीमियम खात्यातून ऑटो-डेबिट करण्याची परवानगी द्यावी लागते.
- एकाच व्यक्तीची वेगवेगळ्या बँकांमध्ये अनेक खाती असली तरी या योजनेत एका खात्यामार्फतच विमा संरक्षण घेता येते.
संयुक्त बँक खात्यातील पात्र सदस्यही स्वतंत्रपणे या योजनेत सहभागी होऊ शकतात. प्रत्येक सदस्यासाठी स्वतंत्र प्रीमियम लागू होतो.
PMSBY योजनेची मुदत किती असते?
प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना ही एक वर्षासाठी लागू असणारी अपघाती विमा योजना आहे. दरवर्षी तिचे नूतनीकरण करावे लागते. विमा संरक्षण कालावधी : 1 जून ते 31 मे, वार्षिक प्रीमियम : 20 रुपये, नूतनीकरण : दरवर्षी, प्रीमियम भरण्याची पद्धत : बँक खात्यातून ऑटो-डेबिट. बँक खात्यात पुरेशी शिल्लक नसल्यास प्रीमियम कपात होऊ शकत नाही आणि विमा संरक्षण सुरू राहण्यावर परिणाम होऊ शकतो. वयाची 70 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतरही योजनेचे संरक्षण समाप्त होते.
PMSBY योजनेसाठी अर्ज कसा करावा?
या योजनेत सहभागी होण्यासाठी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसच्या माध्यमातून अर्ज करता येतो. काही बँका नेट बँकिंग आणि मोबाईल बँकिंगद्वारेही नोंदणीची सुविधा देतात.
ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया:
- आपल्या बँकेच्या शाखेत किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये भेट द्या.
- प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजनेचा अर्ज मागून घ्या.
- अर्जामध्ये नाव, पत्ता, जन्मतारीख, बँक खाते क्रमांक आणि नॉमिनीची माहिती भरा.
- प्रीमियम ऑटो-डेबिट करण्यासाठी संमती द्या.
- आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर बँकेकडून नोंदणीची खात्री करून घ्या.
ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया:
- आपल्या बँकेच्या अधिकृत नेट बँकिंग किंवा मोबाईल बँकिंगमध्ये लॉगिन करा.
- Social Security Schemes किंवा Insurance Schemes हा पर्याय शोधा.
- PMSBY म्हणजेच प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना निवडा.
- आवश्यक माहिती भरा.
- ऑटो-डेबिटसाठी संमती द्या.
- नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर उपलब्ध पावती किंवा संदर्भ क्रमांक जतन करा.
ऑनलाइन पर्याय आणि त्याची प्रक्रिया संबंधित बँकेनुसार वेगळी असू शकते.
PMSBY विम्याचा क्लेम कसा करावा?
समजा, एखाद्या व्यक्तीने प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजनेमध्ये नोंदणी केली आहे आणि दुर्दैवाने अपघातामुळे तिचा मृत्यू झाला किंवा कायमस्वरूपी अपंगत्व आले, तर नियमानुसार विमा क्लेम करता येतो. क्लेम करण्याची प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे आहे.
- सर्वप्रथम संबंधित बँकेच्या शाखेशी संपर्क साधावा. ज्या बँक खात्यातून विम्याचा प्रीमियम कापला गेला आहे, त्या शाखेत क्लेम करावा.
- बँकेकडून PMSBY क्लेम फॉर्म घ्यावा.
- मृत्यू झाल्यास नॉमिनीने किंवा अपंगत्व आल्यास विमाधारकाने आवश्यक माहिती भरावी.
- अपघातासंबंधी आवश्यक कागदपत्रे जोडावीत.
- भरलेला अर्ज बँकेत जमा करावा.
- बँक आवश्यक पडताळणी करून विमा कंपनीकडे क्लेम पाठवते.
- विमा कंपनीकडून कागदपत्रांची तपासणी केल्यानंतर पात्र क्लेमची रक्कम संबंधित बँक खात्यात जमा केली जाते.
शक्यतो अपघात झाल्यानंतर 30 दिवसांच्या आत क्लेम अर्ज सादर करावा.
क्लेमसाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
| मृत्यू झाल्यास | अपंगत्व आल्यास |
| क्लेम अर्ज | क्लेम अर्ज |
| मृत्यू प्रमाणपत्र | अपंगत्व प्रमाणपत्र |
| FIR किंवा पंचनामा (लागू असल्यास) | FIR किंवा पंचनामा (लागू असल्यास) |
| पोस्टमार्टेम रिपोर्ट (लागू असल्यास) | रुग्णालयीन कागदपत्रे |
| नॉमिनीचे बँक खाते तपशील | विमाधारकाचे बँक खाते तपशील |
| डिस्चार्ज व्हाउचर | डिस्चार्ज व्हाउचर |
क्लेमच्या स्वरूपानुसार अतिरिक्त कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते. त्यामुळे संबंधित बँक किंवा विमा कंपनीकडून कागदपत्रांची यादी निश्चित करून घ्यावी.
कोणत्या परिस्थितीत विमा मिळत नाही?
योजनेमध्ये सहभागी होण्यापूर्वी विमा संरक्षणाच्या मर्यादा समजून घेणे आवश्यक आहे.
- नैसर्गिक कारणांमुळे झालेला मृत्यू या योजनेत समाविष्ट नाही.
- आत्महत्येमुळे झालेला मृत्यू विमा संरक्षणात येत नाही.
- अपघातानंतर रुग्णालयात दाखल झाल्याचा खर्च दिला जात नाही.
- अपंगत्वामुळे झालेल्या प्रत्येक प्रकारच्या दुखापतीला विमा लाभ मिळत नाही. योजनेत निश्चित केलेल्या अपंगत्वाच्या अटी पूर्ण होणे आवश्यक आहे.
- विमा प्रीमियम कापला गेला नाही किंवा विमा संरक्षण सुरू नसलेल्या कालावधीत अपघात झाला, तर क्लेम मिळण्यात अडचण येऊ शकते.
मात्र, भूकंप, पूर यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे अपघाती मृत्यू किंवा पात्र अपंगत्व झाल्यास योजनेच्या अटींनुसार विमा संरक्षण मिळू शकते.
PMSBY आणि PMJJBY यामध्ये काय फरक आहे?
अनेकांना PMSBY आणि PMJJBY या दोन सरकारी विमा योजनांमध्ये गोंधळ होतो. मात्र, या दोन्ही योजनांचे उद्देश आणि विमा संरक्षण वेगवेगळे आहेत.
| मुद्दा | PMSBY | PMJJBY |
| पूर्ण नाव | प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना | प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना |
| विम्याचा प्रकार | अपघाती विमा | जीवन विमा |
| पात्र वय | 18 ते 70 वर्षे | 18 ते 50 वर्षे प्रवेशासाठी |
| वार्षिक प्रीमियम | ₹20 | ₹436 |
| विमा संरक्षण | अपघाती मृत्यू / अपंगत्व | मृत्यूमुळे विमा लाभ |
| मुख्य उद्देश | अपघातापासून आर्थिक संरक्षण | जीवन विमा संरक्षण |
योजनेची अधिकृत माहिती कुठे पाहावी?
योजनेची पात्रता, प्रीमियम, अर्ज, नूतनीकरण आणि क्लेमविषयी अधिकृत माहिती मिळवण्यासाठी खालील सरकारी संकेतस्थळांना भेट द्या.
वित्तीय सेवा विभाग – PMSBY अधिकृत माहिती: https://financialservices.gov.in/pmsby
PMSBY full form
प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना म्हणजेच PMSBY ही कमी उत्पन्न असलेल्या कुटुंबांसह सर्वसामान्य नागरिकांना अपघाती आर्थिक संरक्षण उपलब्ध करून देणारी महत्त्वाची सरकारी योजना आहे. वर्षाला केवळ 20 रुपये प्रीमियम भरून 2 लाख रुपयांपर्यंत अपघाती मृत्यू किंवा कायमस्वरूपी पूर्ण अपंगत्वाचे विमा संरक्षण मिळू शकते.
मात्र, ही योजना जीवन विमा किंवा आरोग्य विम्याचा पर्याय नाही. त्यामुळे विमा संरक्षणाच्या अटी समजून घेऊन नोंदणी करावी आणि दरवर्षी प्रीमियम भरला जात असल्याची खात्री करावी. आपल्या कुटुंबातील पात्र सदस्यांनाही या योजनेची माहिती द्या.
Table of Contents
